Ariel Zgórski
Gdy zastanawiamy się, jak inteligentne urządzenia mogą zwiększyć bezpieczeństwo w domu, łatwo wskazać liczne przykłady. Bezpieczeństwo to jeden z podstawowych obszarów, w których działa IoT. Ale tak samo jak smart rozwiązania mogą pomóc nam w domu, tak również świetnie sprawdzają się w przemyśle. Tylko na znacznie większą skalę, a możliwości wykorzystania są nieporównywalnie większe.
Czym są inteligentne systemy monitoringu środowiska pracy
W dolinie krzemowej osoby takie jak Elon Musk przewidują, że wkrótce w fabrykach będą pracowały roboty
humanoidalne. Ale nawet z postępującą automatyzacją to człowiek nadal jest kluczowym elementem w łańcuchu, a tym samym chronienie jego zdrowia i życia jest krytyczne.
Dlatego właśnie powstają Inteligentne Systemy Monitoringu Środowiska Pracy. A wraz z rozwojem technologii, słowo „inteligentne” nabiera tutaj szerszego znaczenia.
Zintegrowany system działa na następującej zasadzie:
- W pierwszej kolejności zbierane są dane. Daną może być wszystko co wychwyci czujnik umieszczony np. w hali produkcyjnej. Może to być sensor: temperatury, wilgotności, CO2, lotnych związków organicznych, światła, ruchu, wibracji (w dawnych kopalniach takimi „żywymi” czujnikami były kanarki, które szybciej wychwytywały, że pojawia się metan).
- Dane mogą być również zbierane z kamer, które mogą przekazywać obraz wizyjny jak każdą inną informację.
- Wszystkie te dane trafiają w czasie rzeczywistym (przeważnie w ciągu milisekund) do centralnego systemu
analitycznego. Jego celem jest zebranie jak największej ilości wartościowych danych. - System ten następnie używa reguł bądź AI (uczenia maszynowego lub sieci neuronowych) do wykrywania,
analizy oraz identyfikacji anomalii. - Na bazie tych anomalii mogą zostać uruchomione alarmy, których zadaniem jest ochrona pracownika.
Tego rodzaju system powinien być w stanie wykrywać takie zdarzenia jak:
- Zbyt wysokie stężenie CO2, które może zakończyć się zatruciem dwutlenkiem węgla
- Dym, który może sugerować rozprzestrzenianie pożaru
- Nieprawidłowe zachowanie maszyny, która może ulec awarii i doprowadzić do kolizji z człowiekiem
- Upadek pracownika w niewidocznym dla innych osób miejscu
- Zobrazować działanie takich systemów najlepiej jest jednak na przykładach.
IMPEL i Mobilne Wieże Monitorujące
Prace na wysokościach nie bez przypadku kojarzą się z pracą o podwyższonym ryzyku. Do ich wykonywania
nie wystarczy brak lęku wysokości. Każdy błąd popełniony dziesiątki, a nawet setki metrów nad ziemią może mieć kata
strofalne skutki.
Firma IMPEL to polska firma świadcząca usługi outsourcingowe, specjalizująca się w ochronie, sprzątaniu, technicznej obsłudze nieruchomości i rozwiązaniach bezpieczeństwa. Firma podeszła do kwestii bezpieczeństwa w przemyślany sposób i wykorzystała Mobilne Wieże Monitorujące (MobiGuard), aby zmniejszyć to ryzyko. Każda z takich wież wyposażona jest w wysokiej jakości kamery i system definiowanych czujników. Jeśli pracownik upadnie albo znajdzie się w strefie niebezpiecznej, wówczas automatycznie powiadamiany jest operator monitoringu.
Wieże są wyposażone w profesjonalne kamery HD/Full HD osadzone na obrotowych głowicach (maszt ma ok. 7 m wysokości). Kamery te rejestrują obraz w wysokiej jakości zarówno w dzień, jak i w nocy (posiadają tryb nocny, oświetlacze podczerwieni lub moduły termowizyjne). Dzięki temu nawet w warunkach słabego oświetlenia lub całkowitej ciemności obraz jest czytelny i pozwala zidentyfikować szczegóły zdarzenia.
Takie wieże pozwalają nie tylko nadzorować trudno dostępne miejsce, ale również szybko reagować w sytuacji, gdy czas jest na wagę złota. Wieże MobiGuard pojawiły się w wielu miejscach w Polsce i na świecie. IMPEL informował w 2022 roku, że takie wieże można było spotkać na ponad 1000 inwestycji w całym kraju.
ArcelorMittal Poland – opaski telemetryczne dla pracowników na terenie Koksowni
Kolejnym interesującym przykładem jest zakład ArcelorMittal Poland w Zdzieszowicach, gdzie wdrożono system inteligentnego telemonitoringu bezpieczeństwa oparty o opaski telemetryczne noszone przez pracowników terenu koksowni.
ArcelorMittal to globalny koncern stalowy, który w Polsce zajmuje się przede wszystkim produkcją stali oraz wyrobów
hutniczych, m.in. w zakładach w Dąbrowie Górniczej i Zdzieszowicach.
Rozwiązanie to adresuje problem pracy na rozległym obszarze (ponad 200 ha), gdzie dotąd trudno było szybko zareagować na wypadek zasłabnięcia czy urazu pracownika. Temat szczególnie istotny gdy pracownik znajduje się w danym miejscu sam.
Każda opaska posiada przycisk SOS, czujniki upadku (z 3 poziomami czułości) i bezruchu, a także mierzy tętno pracownika. W razie wykrycia braku ruchu lub upadku urządzenie wibruje i odtwarza komunikat głosowy, po czym automatycznie nawiązuje łączność z zakładowym centrum alarmowym oraz dzwoni kaskadowo do 3 zapisanych numerów alarmowych.
Dzięki takiemu działaniu nawet nieprzytomny pracownik zostanie szybko zlokalizowany i otrzyma pomoc. System działa w oparciu o platformę teleopieki Comarch, dostosowaną specjalnie do środowiska przemysłowego (m.in. dodano funkcję wykrywania braku ruchu i wewnątrzbudynkowy assettracking tam, gdzie GPS nie sięga). Według kierownictwa koksowni, opaski znacząco zredukowały główne zagrożenia związane z pracą na rozległym terenie, podnosząc jednocześnie poczucie bezpieczeństwa członków załogi. Po pilotażu z 10 opaskami, system rozszerzono do 130 opasek. Docelowo ma ono objąć ok. 350 osób na terenie koksowni.
Inteligentne Środowisko Pracy w Biurowcu
Smart Office garściami bierze z idei Smart Home. Inteligentne biurowce również korzystają z systemów monitoringu
środowiska pracy w celu zwiększenia bezpieczeństwa i komfortu użytkowników. Przykładem są biura dewelopera HB Reavis w Warszawie, gdzie wdrożono autorską platformę Symbiosy integrującą sieć czujników IoT w budynku.
Sensory Symbiosy nieustannie mierzą jakość powietrza (m.in. poziom CO₂, wilgotność, temperaturę) oraz obłożenie pomieszczeń i ruch osób w przestrzeni biurowej. Dane te są analizowane w czasie rzeczywistym – system automatycznie reguluje wentylację, ogrzewanie i klimatyzację tak, by utrzymać optymalne warunki pracy. Jeśli np. w sali konferencyjnej rośnie stężenie CO₂ podczas długiego spotkania, inteligentne BMS natychmiast zwiększa dopływ świeżego powietrza lub wysyła powiadomienie użytkownikom o konieczności przewietrzenia pomieszczenia.
Dzięki takim rozwiązaniom pracownicy nie odczuwają spadku koncentracji i zmęczenia spowodowanego dusznym powietrzem – co bezpośrednio przekłada się na efektywność pracy intelektualnej.
Wczesne ostrzeganie przed wstrząsami – technologia przyszłości dla Śląska?
Regiony o intensywnej działalności górniczej, takie jak Śląsk, narażone są na zwiększone ryzyko wstrząsów sejsmicznych i tąpnięć. Mimo że większość istniejących rozwiązań koncentruje się na kontroli jakości powietrza, bezpieczeństwie pożarowym czy pracy maszyn, coraz większą uwagę zyskują systemy wczesnego ostrzegania o wstrząsach (Earthquake Early Warning Systems, EWS).
W krajach takich jak Japonia, Meksyk czy Tajwan technologie te funkcjonują z powodzeniem od lat, analizując mikrowibracje i pozwalając z wyprzedzeniem podjąć działania prewencyjne – od zatrzymania maszyn, przez odcięcie zasilania, aż po automatyczne procedury ewakuacji. Wdrażając EWS w infrastrukturę inteligentnych budynków, można uzyskać realne wsparcie dla bezpieczeństwa pracowników – zwłaszcza w kopalniach, hutach czy centrach logistycznych.
Nowoczesne sensory sejsmiczne, zintegrowane z systemami BMS oraz infrastrukturą IoT, pozwalają budynkom automatycznie reagować na wykryte wibracje – zjazd wind na poziom ewakuacyjny, odcięcie gazu czy uruchomienie
alarmów dźwiękowych i powiadomień mobilnych stają się elementem zautomatyzowanego scenariusza awaryjnego. Choć rozwiązania te od lat są wykorzystywane w Azji i Ameryce Północnej, w Polsce wciąż pozostają niedostatecznie rozwinięte. Ich integracja ze smart building’iem mogłaby znacząco podnieść poziom bezpieczeństwa w regionach o szczególnym zagrożeniu sejsmicznym.
Czy warto inwestować w takie rozwiązania?
Zanim roboty przejmą dominację w miejscu pracy to właśnie człowiek jest kluczowym ogniwem w każdym przedsiębiorstwie. Tym samym to pytanie ma charakter retoryczny. Zdrowie i życie są nadrzędne, a nowoczesne technologie pozwalają je chronić. Jak pokazują powyższe przykłady te rozwiązania sprawdzają się zarówno w zawodach niebezpiecznych, jak i w środowisku biurowym. Schemat działania jest zawsze taki sam. W pierwszej kolejności zbieramy dane, następnie je analizujemy, aby finalnie reagować. Jednak dzięki rozwiązaniom IoT oraz AI skala tego jakie dane możemy zebrać,
a następnie przeanalizować jest limitowana wyłącznie przez nasze wyobrażenie tego co jest możliwe. Bo możliwe jest,
znacznie więcej.
Artykuł ukazał się w numerze 3/2025 kwartalnika „Ważenie Dozowanie Pakowanie”.
