16 października obchodzimy Światowy Dzień Żywności . Święto zostało ustanowione przez FAO – agendę ONZ ds. Żywienia i Rolnictwa w celu podnoszenia świadomości na temat globalnych wyzwań żywnościowych – głodu, niedożywienia, nierównego dostępu do żywności, ale także strat i marnotrawstwa. To dobra okazja, by przyjrzeć się całemu łańcuchowi produkcji i konsumpcji. To także moment zastanowienia co każdy z nas może zrobić, by żywność trafiała do ludzi, a nie do kosza. Tegoroczne hasło obchodów to „Hand in Hand for Better Foods and a Better Future”.
Marnotrawstwo żywności: skala problemu
Straty żywności występują na wielu etapach – od produkcji rolniczej, przez przetwarzanie i handel, aż po konsumpcję. Większość marnotrawstwa w Europie powstaje w gospodarstwach domowych (47 mln ton, czyli ponad 53 proc.). Za 17 mln ton (19 proc.) odpowiada przetwórstwo, a za 4,4 mln ton (5 proc.) handel. Liczby te pokazują realny problem, dlatego Unia Europejska postawiła sobie ambitny cel. W strategii „Od pola do stołu” zaplanowano redukcję marnowania żywności o połowę do 2030 r. Takie działania mają znaczenie nie tylko etyczne, ale też ekonomiczne. Według wyliczeń każde euro przeznaczone na ograniczanie strat przynosi średnio 14 euro zwrotu. Istotny jest również wymiar środowiskowy. Jak szacuje FAO, marnowana żywność odpowiada za nawet 8 proc. globalnych emisji CO₂. Wniosek jest oczywisty – inwestowanie w rozwiązania ograniczające straty żywności to korzyść dla gospodarki, społeczeństwa i planety.
Rola opakowania w ograniczeniu strat
Dobór odpowiednich opakowań to kluczowy element walki z marnotrawstwem. Opakowania zapewniają barierę dla tlenu, wilgoci, światła i mikroorganizmów – czynników, które mogą znacznie skrócić trwałość żywności. Ważne jest jednak ich inteligentne zaprojektowanie, aby chroniąc zapakowane produkty, nie przyczyniały się do zanieczyszczania środowiska. Stąd też zaangażowanie nauki i przemysłu w materiały biodegradowalne, powłoki aktywne, technologie dozowania minimalizujące nadmiar. W efekcie żywność utrzymuje jakość i trafia do konsumenta w pełnowartościowej formie. Dobre opakowanie w wielu przypadkach może zapobiec zepsuciu produktu i uratować go przed wyrzuceniem – to inwestycja w efektywność i zrównoważenie.
Alternatywą są sklepy bez opakowań (zero-waste), gdzie klienci napełniają własne pojemniki na produkty sypkie, nabiał czy kosmetyki. W ten sposób ogranicza się ilość jednorazowych opakowań i promuje bardziej ekologiczne podejście. To rozwiązanie, choć nie dla wszystkich produktów, stanowi realną odpowiedź na nadmiar zwłaszcza opakowań jednorazowych. Taki styl zakupów zachęca również do wykorzystywania opakowań wielorazowych, co jest spójne z kierunkiem w jakim podążają nadchodzące regulacje PPWR.
Sztuczna inteligencja jako narzędzie wspierające
Coraz więcej firm sięga po AI, by lepiej prognozować popyt, optymalizować łańcuchy dostaw i zmniejszać nadmiary. Wykorzystanie sztucznej inteligencji pozwala zwiększyć trafność prognoz nawet o 65 proc. w porównaniu do „tradycyjnych” metod opartych o wyliczenie średniej. Oznacza to znaczny wzrost jakości posiadanej przez firmy wiedzy, a to (przy odpowiednim wykorzystaniu jej w łańcuchu dostaw) może przełożyć się na ograniczenia marnotrawstwa żywności. Odnosi się to zarówno do surowców, półproduktów, jak i wyrobów gotowych oraz towarów trzymanych w magazynach i na półkach sklepowych − mówi Maciej Kowalik, współtwórca Dature, systemu opartego na AI służącego do predykcji popytu, współtworzonego przez polskich naukowców i dofinansowanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju
Na całym świecie realizowane są liczne projekty wykorzystujące sztuczną inteligencję do ograniczania strat żywności. Jednym z nich jest „Eden”, system opracowany przez sieć Walmart, który dzięki algorytmom AI i uczeniu maszynowemu monitoruje świeżość produktów oraz usprawnia logistykę dostaw. Inne inicjatywy pokazują, że technologia może realnie zmniejszyć skalę marnowania. Przykładem jest Pacific Coast Food Waste Commitment (PCFWC), zrzeszający duże amerykańskie sieci handlowe. W ramach pilotażu wykorzystującego narzędzia AI udało się tam ograniczyć straty żywności o około 15 proc. na sklep.
Od refleksji do działania
Światowy Dzień Żywności to ważny moment, by przypomnieć, że produkcja żywności to ogromny wysiłek, zasoby naturalne, praca i energia. Jak pokazują dane, skala marnotrawstwa jest ogromna, ale dzięki dobrze zaprojektowanym opakowaniom, rozwiązaniom opartym na sztucznej inteligencji oraz świadomym i zaangażowanym konsumentom, możemy realnie ograniczyć straty. Każdy uczestnik tego łańcucha – producent, dystrybutor, sklep i konsument – ma rolę do odegrania. Niech Światowy Dzień Żywności będzie nie tylko momentem refleksji, lecz także impulsem do działań.
BPS
